Erich Fried

Εξιλέωση

Όποιος θέλει να εξιλεωθεί για τα πάντα
αποτυγχάνει

Όποιος θέλει να εξιλεωθεί για πολλά
εξιλεώνεται μόνο λίγο

Όποιος θέλει να εξιλεωθεί για λίγα
δεν εξιλεώνεται καθόλου

Όποιος θέλει μόνο να εξιλεωθεί
γι΄ αυτό που επιδέχεται εξιλέωσης χωρίς καμία ζημιά
απλώς κάνει μεγαλύτερη ζημιά

Ίσως πρέπει να εξιλεωθούμε
αλλά όχι μόνο με εξιλέωση



Το αδίκημα

Μην κοιτάτε
αλλού
καλοί μου πολίτες
αλλά κοιτάξτε
βαθιά στα μάτια
των νεαρών νεο-Ναζί
που έμαθαν
στην πολιτεία σας
να πιστεύουν εκ νέου
στην παλιά παράνοια

Δεν κοιτάξατε
αρκετά επίμονα
εάν για ένα λεπτό
δεν δείτε
σε αυτά τα μπλε
ή καφέ
ή ακόμα και γκρίζα μάτια
το δικό σας είδωλο



Τα τελευταία λόγια του Δον Κιχώτη

Εάν έχεις
τα τρομερά πανιά του ανεμόμυλου
μπροστά στα μάτια σου
τότε η καρδιά σου
και το κεφάλι σου
και η λόγχη σου
σε τραβάνε στη μάχη
ενάντια στους γίγαντες

Αν όμως μετά το γέλιο
του όχλου
έχεις ακόμα
τα τρομερά πανιά του ανεμόμυλου
μπροστά στα μάτια σου
και τον γίγαντα
ακόμη στο κεφάλι σου
τότε
η λόγχη
πάει στην καρδιά σου



Σιωπή

Σιωπή είναι το τιτίβισμα
των πουλιών που δεν είναι εκεί
Σιωπή είναι η θραύση και η υποχώρηση των κυμάτων
της στεγνής θάλασσας

Σιωπή είναι το τρεμόπαιγμα
μπροστά στα μάτια μου στο σκοτάδι
Σιωπή είναι ο γδούπος
των χορευτών στα αυτιά μου

Σιωπή είναι η μυρωδιά
του καπνού και της ομίχλης
στα συντρίμμια
ένα πρωινό στον πόλεμο

Σιωπή είναι αυτό που ήταν
ανάμεσα στην Ναν και σε μένα
δίπλα στο φέρετρό της
Σιωπή δεν είναι αυτό που εκείνη ήταν

Σιωπή είναι η ηχώ
των ομιλιών και των υποσχέσεων
Σιωπή είναι ο βράχος πάνω στον οποίο στηρίζονται όλες οι λέξεις

Σιωπή είναι ότι παραμένει απ’ τις
κραυγές
Σιωπή είναι η σιωπή
Σιωπή είναι το μέλλον μας



Διαβάζοντας ποιήματα

Οποιοσδήποτε
περιμένει σωτηρία
από ένα ποίημα
θα ήταν καλύτερα
να μάθει
να διαβάζει ποιήματα

Οποιοσδήποτε
δεν περιμένει καμία σωτηρία
από ένα ποίημα
θα ήταν καλύτερα
να μάθει
να διαβάζει ποιήματα



Ο περιορισμός

Σε πολλά βιβλία
έχω διαβάσει
μόνο τον εαυτό μου

Ό,τι δεν ήμουν εγώ
δεν μπορούσα
να το αποκρυπτογραφήσω
καθόλου

Έτσι πραγματικά
δεν υπήρχε καμιά ανάγκη
να διαβάσω
τα βιβλία



Αλλά ίσως

Οι μεγάλες μου λέξεις
δε θα με προστατέψουν απ’ το θάνατο
και οι μικρές μου λέξεις
δε θα με προστατέψουν απ΄ το θάνατο
καμιά λέξη κανενός είδους
ούτε η σιωπή ανάμεσα στις μικρές και στις μεγάλες λέξεις
δε θα με προστατέψουν απ΄ το θάνατο

Αλλά ίσως
κάποιες από αυτές τις λέξεις
και ίσως ειδικά οι μικρές
ή ακόμη και η σιωπή
μεταξύ των λέξεων
θα προστατέψουν κάποιους ανθρώπους από το θάνατο
όταν θα είμαι νεκρός



Η επιλογή μου

Ας πούμε ότι σε χάνω
και μετά πρέπει να αποφασίσω
αν θα σε ξαναδώ μια φορά ακόμα
και το ξέρω:
Την επόμενη φορά
θα μου φέρεις
δέκα φορές περισσότερη θλίψη
και δέκα φορές λιγότερη ευτυχία

Τι θα διάλεγα;

Θα ήμουν τρελά ευτυχισμένος
αν σε ξαναδώ



Ίσως

Τα ποιήματα
τα οποία είναι πολύ πιο εύθραυστα
από την πέτρα
θα αντέξουν ίσως περισσότερο
από το πέτρινο μου σπίτι

Όταν γεράσουν
δε θα
πάθουν άνοια
όπως ίσως πάθω εγώ
Δε θα είναι
βάρος σε κανέναν
όπως ίσως θα είμαι εγώ

Και ίσως θα
διατηρήσουν
κάτι από αυτό που είμαι

όταν εγώ
δε θα μπορώ πια
να το κρατήσω ασφαλές
από τον ή στο
θάνατό μου



Χωρίς εσένα

Όχι τίποτα
χωρίς εσένα
αλλά όχι το ίδιο

Όχι τίποτα
χωρίς εσένα
αλλά ίσως λιγότερα

Όχι τίποτα
αλλά λιγότερα
όλο και λιγότερα

Ίσως όχι τίποτα
χωρίς εσένα
αλλά όχι πολύ περισσότερα



Αυτό που είναι

Είναι τρελά
λέει η λογική
Είναι αυτό που είναι
λέει η αγάπη

Είναι δυστυχία
λέει η προσοχή
Δεν είναι τίποτα παρά πόνος
λέει ο φόβος
Δεν έχει μέλλον
λέει η διαίσθηση
Είναι αυτό που είναι
λέει η αγάπη

Είναι γελοίο
λέει η περηφάνια
Είναι ανόητο
λέει η προσοχή
Είναι αδύνατο
λέει η εμπειρία
Είναι αυτό που είναι
λέει η αγάπη

Θραύσματα ημερολογίου

Ως που η μετριότητα των άλλων μπορεί να είναι δικαιολογία;


Ας το πάρω απόφαση: δεν έχω να πω τίποτα σε κανέναν (λέω όμως πολλά σε ελάχιστους).


Μικρός για τα μεγάλα, μέτριος για τα μέτρια, ανύπαρκτος στα μικρά: Δεν είναι κακή για αυτανάγνωση.


Το ότι μπορώ να τους παρακολουθήσω με ευκολία λέει πολλά για αυτούς και λίγα για μένα.


Ποσοτικοποίηση με λέξεις, σαν υφαντό από ατσαλόσυρμα.


Η ξένη φωνή σαν δανεικό κουστούμι σε επαρχιακό γάμο.


Ξανά και ξανά μου δόθηκε η ευκαιρία να μετρηθώ. Ξανά και ξανά βγήκα μέτριος. Δε μαθαίνω με τίποτα τελικά.


Η αρχή ενός πράγματος που ήδη μοιάζει άχρονο.


Τα μαλλιά της έπεφταν στους ώμους της σαν μαύρες ηλιαχτίδες.


Από την αυτοπειθαρχία της άρνησης στον συβαριτισμό της αποδοχής. Δε μου αρκώ , αλλά τόσος είμαι.


Πώς να εκφράσω το αδήριτο χωρίς να κλέψω λέξεις;


Ανέτειλες
κι όλα τα άστρα σβήσαν
από το στερέωμα.

(Πόσα χαικάι χωράει ο κόσμος;)

Είχα αλλάξει τη διακόσμηση. Είχα βάλει λουλούδια στο βάζο και είχα τακτοποιήσει τους σωρούς με τα βιβλία. Περίμενα πια τους επισκέπτες. Άφησα ανοικτή την πόρτα και κάθισα στη νέα μου καρέκλα.

Κανείς δεν ήρθε.

Σιγά σιγά, βγήκα μέχρι την εξώπορτα και κοιτούσα τον κόσμο να περνά. Μ' ένα φιλικό χαμόγελο, έδειχνα την είσοδο.

Κανείς δεν ήρθε.

Το βράδυ απογοητευμένος έκλεισα το φως. Μόνο τότε άκουσα τους καλεσμένους μου να φεύγουν.


Αφιέρωση:
Αν πω ότι ξέρεις ν' αγαπάς
θα καταλάβεις ότι είναι για σένα;

Κατάδυση αυταρέσκειας

Η παράφραση ως άποψη.


Τόση εκπαίδευση για να γίνω χοντρόπετσος και τελικά αλώθηκα εκ των έσω.


Δε βοηθάει την αλαζονία μου ότι που και που επιβεβαιώνομαι.


Εν τέλει, εσείς που εισβάλλατε στο δημόσιο Λόγο, σας αγάπησε κανείς; Σας συγχώρεσε; Βγάλατε έστω καμία γκόμενα;

Κάτι είναι κι αυτό.

Συνέχισε να επιχειρηματολογεί, ενώ εγώ κοιτούσα μαγεμένος τα χείλη της, τον λαιμό της, τα στήθη της που ανεβοκατέβαιναν. Όταν τη φίλησα, συμφώνησε αμέσως με το επιχείρημα της πράξης μου.


Πόσο να κατηγορήσεις ανθρώπους που τουλάχιστον προσπάθησαν.


Ζωντάνευε μόνο όπου την ακουμπούσα.


Τα δακρυγόνα ως κολυμπήθρα του Σιλωάμ: Βγαίνοντας, όλοι έχουν Δίκιο.


Και που δε σ' έχω, ποια η διαφορά με το να σε είχα.


Τα αποσιωπητικά πρέπει να καταργηθούν. Δεν είναι αυτή εποχή για κρυμμένα σημαινόμενα.


Αυτή η αηδιαστική αυταρέσκεια, όταν μιλάς με φιλόλογους για ποίηση και βλέπεις στα μάτια τους την αμφιβολία.


Δεν είμαι οι απόψεις μου. Δεν τις έχω πια και σε τόση εκτίμηση.


Με σπαράγματα δουλειά δε γίνεται.


Ερωτική έλξη: Μια ελεγχόμενη πτώση προς τις προσδοκίες.


Λοιπόν συνάδελφοι. Ας καρφιτσώσουμε τις λέξεις πάνω στο χαρτί σαν πεταλούδες σε δειγματολόγιο. Καθώς ψυχορραγούν, θα τις κατατάξουμε σε γένη, κλίσεις και τάξεις.


Καταλάβαμε τί δε σου αρέσει. Και την τεχνική του δήγματος βεβαίως την κατέχεις. Μίλα όμως και για ό,τι αγαπάς. Ή αλλιώς: Εύκολα γκρεμίζεις. Να χτίσεις μπορείς;


Μη λες για το τι έχεις διαβάσει, που πήγες, τι είδες ή τι άκουσες. Πες για το τι σχέση αναγκάστηκες να αναπτύξεις με όλα αυτά. Έτσι κι αλλιώς, θα υπάρχουν και μετά από σένα.


-Και τι θα κάνεις όταν ανακαλυφθούν οι λεκτικές λαθροχειρίες σου;
-Τον έκπληκτο βεβαίως! Θα πω ότι τη γνώση αυτή την προϋπέθετα από την αρχή.


Παλιά τραγούδια παρατημένα στην άκρη σαν ξεχαρβαλωμένα αμάξια.


Ίσως τα ψευδώνυμα να είναι μια κάποια λύσις. Στην εποχή αυτή των ονομάτων, εννοώ.


Εγώ, ο πλασμένος για τον χτύπο των αιθουσών
Ο ιεροφάντης των μελαγχολικών γυναικών και ο μοναχικός δρομέας νυχτερινών δρομολογίων
Ο αστρογάβαλος, ο στιχοκτόνος και ιμερηγερέτης.

("Την κόλαση σας αγοράζετε Χριστιανοί"
φώναζε ο παπάς στους δρόμους της Θεσσαλονίκης).

Αδιάφορες προτάσεις ψωνίζουν αγοραία ρήματα σε κακόφημα κείμενα.


Προσοχή, νωπή καλλιέργεια. Ξεβάφει αν την ακουμπήσεις.


Εμένα ρωτήστε για την ευτυχία σας, που την βλέπω απ' έξω.


Να δούμε ποιος θα κερδίσει, το μέσο ή το μήνυμα.


Αγχωμένοι και ανύποπτοι, προχωρούν μακαρίζοντας ο ένας τον άλλον.


Κι όλα αυτά επειδή δε σε πήρε ακόμα τηλέφωνο.

Συνεκτικό αποσπασματικό παραλήρημα

Καλά μη σπρώχνεις, μαμά πατρίδα. Φεύγω, δε βλέπεις;


Είναι η ευθεία ένας κύκλος χωρίς κέντρο;


Τι εποχή έκφρασης! Να είχαμε και κάτι να πούμε.


Όταν με πονάν τα συναισθήματά μου, καταπίνω δυο στίχους και μου περνάει.


''Μωρίες σωφών και αισχρότητες παρθένων".


Μεχρι τώρα τους δικαιολογούσαμε λέγοντας ότι δεν έχουν εποχή πέρα από τον εαυτό τους. Τώρα που δέρνουν τους φίλους τους στις πλατείες, θα αρθούν στο ύψος των περιστάσεων;


Και εν τέλει, αν είναι να γίνω μηδενιστής θέλω να το επιλέξω, όχι να μου το επιβάλλετε!


Η εαυτίλα ως λογοτεχνική αρετή.


Ζητείται Αρχιμήδης για να κινήσει τον εαυτό μου. Σημεία συζητήσιμα. Μόνο σοβαρές προτάσεις.


Η συναίνεση με αγάπησε πολύ, αλλά την απατούσα συστηματικά με τη Θεωρία.


Κατέχω μια τέχνη υψηλή: Ξέρω να μου αρνούμαι υψηλές τέχνες.


Μια εσωτερική καλλιέργεια γεμάτη τσιτάτα, σαν γκράφιτι σε δημόσια τουαλέτα.


Η τρομερή του ευαισθησία, χωρίς ίχνος εξυπνάδας.


Όποιος δεν έχει πόδια, έχει μυαλό. Παρ' όλ' αυτά, προχωράει έρποντας.


Τα παραπάνω έχουν πέντε αναφορές και ένα φόρο τιμής. Πόσοι τα βρήκατε αυθόρμητα;

Τι έξυπνους που μας κάνουν τα συμπλέγματά μας.

Η φυσική πορεία από το αίολο στο έωλο. (Ναι, το ξέρω.)


Μια ερωτική επιτυχία πριν το φαγητό κάθε μέρα και θα δείτε αποτελέσματα μέσα στον μήνα. Αλλιώς, σας επιστρέφουμε τα χρήματά σας.


Δυο χιλιάδες τόμους και δώδεκα χρόνια Ωδείο μετά, ανακάλυψα ότι δεν είχε καμία σημασία.


Παρ' όλο που οι στίχοι είναι πλεόν τζάμπα, συνεχίζουμε να σκυλεύουμε τάφους νεκρών ποιητών. Άρα κάτι άλλο γυρεύουμε τελικά.


Το να συνοδεύεις μια θεωρία ή ένα στίχο με ένα κουτσομπολιό για τον δημιουργό τους σου προσδίδει μια αίγλη μαγική.


Να μπορούσα να είμαι σιωπηλός. Ή έστω να μη μιλάω.


Αυτός που παίρνει Ντοστογιέφσκι μαζί του στις διακοπές, σημαίνει ότι δεν τον διάβασε σπίτι του.


Αυτοσαρκασμός αντί αυτοπειθαρχίας.


Το τσίρκο μας έχει πολλων ειδών τέρατα μορφώσεως.


Δε φοβάμαι τίποτα, δεν ελπίζω τίποτα, είμαι νεκρός.


Τι ωραία που συμφωνώ μαζί μου.


Συνεκτικός είναι ο άνθρωπος που τον έχουν καθορίσει οι σχέσεις που έκανε, όχι αυτές που δεν έκανε.


Όταν τελειώνει η έμπνευση, αρκεί η μέθοδος.

Δύσκολοι αποχαιρετισμοί

“A man never knows how to say goodbye; a woman never knows when to say it.”

Helen Rowland


Είναι παράξενο να σου λέω αντίο μετά από τόσο καιρό. Τα σημάδια σου πάνω μου είναι παντού. Λίγες σχέσεις με έχουν διαμορφώσει όσο η δικιά μας. Τόσες δεκαετίες δεν είναι λίγες. Ήμουν παιδάκι όταν πρωτοεμφανίστηκες στη ζωή μου. Λίγο οι συνήθειες, λίγο οι γονείς, δεθήκαμε άρρηκτα. Σε όλα τα σημαντικά μου γεγονότα ήσουν μαζί μου. Μαζί στο σχολείο, μαζί στις εξετάσεις, μαζί στις εκδρομές, μαζί παντού. Το ότι σε είχα, με χαρακτήριζε ως άνθρωπο. Πολλές γυναίκες σε αντιπάθησαν, άλλες έκαναν ότι σε αγνοούσαν και κάποιες μαγεύτηκαν από τα σημάδια σου πάνω μου. Σίγουρα δεν περνούσες απαρατήρητη. Ίσως γιατί ήσουν η πρώτη μου σκέψη όταν ξυπνούσα και η τελευταία πριν κοιμηθώ. Δεν ήμασταν ποτέ μακρυά. Ακόμα και στο στρατό, εσύ με βοήθησες περισσότερο από κάθε γνωριμία ή χαρτί.

Τα τελευταία χρόνια το έβλεπες κι εσύ ότι τα πράγματα είχαν αλλάξει μεταξύ μας. Δεν έλειπαν οι φίλοι που μου έλεγαν να σε αφήσω. Δίσταζα, ίσως γιατί δεν μπορούσα να φανταστώ τη ζωή χωρίς εσένα. Η σκέψη, όμως, ρίζωνε μέσα μου. Σιγά σιγά, άρχισες να μου φαίνεσαι απωθητική, καταπιεστική, άτεγκτη στις απαιτήσεις σου. Και να που συνέβη τελικά. Εδώ και κάποιες εβδομάδες δεν είσαι πια μέρος της ζωής μου. Η ανάρρωση από τον χωρισμό είναι μακριά και ακόμα δεν έχει τελειώσει. Είσαι, όμως, παρελθόν για μένα. Νομίζω ότι πιο πολύ θα μου λείψει το όνομά σου. Είχε κάτι από αρχαία γραμματεία, σαν να ήσουν ποιήτρια ή φιλόσοφος. Θύμιζε Υπατία, Γαλατία, Εστία. Αντιο λοιπόν, καλή μου μυωπία.

"Μίλα.
Ἔχουμε τόση θάλασσα μπροστά μας.
Ἐκεῖ ποὺ τελειώνουμε ἐμεῖς
ἀρχίζει ἡ θάλασσα.
Πὲς κάτι."
Κική Δημουλά, Η περιφραστική πέτρα

Και πέρασαν οι μέρες της βροντής και του κεραυνού, της αμφιβολίας και της ελπίδας. Και έμεινα εγώ και το παρελθοντικό μου μέλλον που δεν έγινε παρόν. Ξαναβρίσκομαι με γνωστούς και φίλους, φίλοι που έγιναν γνωστοί και γνωστοί που δεν ξέρω αν θα γίνουν φίλοι. Χειραψία με την παλιά μου πραγματικότητα. Επανεκτίμηση.

Δε μου δόθηκε το τάλαντο να μιλήσω, αλλά να βλέπω και ενιότε να καταλαβαίνω. Παντρεύτηκα τις αναγνώσεις μου, πίνω καφέ μαζί τους, τους λέω την ημέρα μου και αυτές με κοιτάνε με ήρεμη δεκτικότητα. Διηγούμαι τον αποχαιρετισμό, κουρασμένα τους απαγγέλω στρατηγικές, όπως οι στρατιώτες τις υπηρεσίες. Βλέπω τα τραίνα να περνούν και συμβιβάζομαι με τα μαθήματα που αναγκάστηκα να μάθω. Εγωτίζω, πετυχημένα. Τραβάω λέξεις στην τύχη από τη νύχτα.

Τέρμα τα κεκτημένα, τέρμα τα χτυπήματα στην πλάτη, τέρμα η παρατεταμένη εφηβεία. Έκανα δεν έκανα το γλέντι, ήρθε η ώρα του λογαριασμού. Βελτιώθηκα ή αφέθηκα; Δεν έχω πια πίστη ούτε στην αυτανάγνωση.

Ο νέος φόβος μου είναι ότι φωνάξαν τη σειρά μου και δεν άκουσα.